علم واچینی شاه شهیدان به روایت ایرج هدایتی شهیدانی

دهکده شاه شهیدان از نظر جغرافیایی

 شهیدان یکی از دهات کوهستانی خورگام است که مردمان آن از راه گله داری امرار معاش می کنند. دهکده شهیدان از شرق به آسیا بر، جنوب شرقی میان مرز دیلمان، شمال غربی درفک، جنوب به گلنگش خورگام منتهی می گردد.

 این ده دارای چشمه های گوارا و فرآورده  های دامی میباشد مردم به گویش دیلمی که از فرهنگ اصیلی برخوردار است صحبت مینمایند. به علت وجود امام زاده محمد و امام زاده هادی معروف به شاه شهیدان هر ساله زوار زیادی به زیارت مشرف می شوند هر ساله مردم در تابستان یک دهه علم بندی می نمایند و در یک روز علم واچینی می کنند. علم واچینی در شاه شهیدان سنتی دیرینه است و از مشتاقان بسیاری برخوردار است.

  جنگ نامه امام زاده محمد و امام زاده هادی

 شیخ ابوسعید خوارزمی روایت می کند: چون سادات هاشمی در مکه معظمه و زید بن موسی بن جعفر (ع) بعد از مرگ آن حضرت قیام کردند عاملان مامون ایشان را گرفته و نزد وی بردند و آن ملعون اکثر ایشان را به زهر شهید کرد.

 حضرت سید جلال الدین اشرف نیز از آن سادات بود که به قم هجرت نمودند و بعد از سفر به چند شهر ایران و ترویج دین مبین اسلام به گیلان امد تا در این منطقه که ملحد دیلمانی، چهل گوش چمنی و سردمداران دیگر الحاد زندگی می کردند، ترویج اسلام نمایند ولی طرفداران زور و تزویر با حضرت به جنگ مسلحانه پرداختند.

 امام زاده هاشم و جمعی دیگر از سادات نیز از مدینه به گیلان آمدند تا حضرت را یاری نمایند، بعد از جنگ زیاد در اکثر بلاد گیلان حضرت سید جلال الدین اشرف و دیگر سرداران لشکرش شهید شدند.

 بقیه امام زادگان و سادات متفرق گشته و هر کدام را کفار به نوعی شهید نمودند.

 طبق روایات زیادی امام زاده محمد و امام زاده هادی، که نوادگان امام چهارم بودند دو یار جوان حضرت سید جلال الدین اشرف بودند که بعد از شهادت ایشان با عده ای از سادات به کوههای دیلمان و دامنه های کوهستانی درفک عزیمت نمودند، زیرا منطقه هم از نظر استراتژیک جنگی مساعد بود و هم مردم ستم دیده آن دیار آمادگی پذیرش اسلام را داشتند.

 برابر روایات چهل گوش چمنی که یکی از دشمنان بزرگ اولاد علی (ع) به حساب می امد مقر حکومتش در تالش کول دیلمان بود. از پایگاه سادات اطلاع حاصل نموده عده ای را به جنگ با ایشان و به محل شهیدان خورگام می فرستد و پس از جنگی شدید در منطقه امام زاده  هادی از فرق سر و امام زاده محمد از پهلو ضربه خورده شهید می شوند. و هر یک از یارانشان نیز به طریقی شهید می گردند.

 یکی از دوستداران این خاندان که در منطقه به شغل چوپانی اشتغال داشته خوابی میبیند که پیکر مطهر این دو شهید و یارانشان را در تابوتی قرارداده و با وجود فشارهایی که از طرف جیره خواران دستگاه عباسی به وی وارد می شده دفن میکرد تا زمانی که شیعیان منطقه بر ایادی چهل گوش مسلط می شوند ساختمانی مجلل بر روی این دو امام زاده بنا می کنند که به نوع خود در آن زمان در منطقه بی نظیر بوده زیرا بنایی است آجری و در آن زمان در منطقه آجری وجود نداشته با حفاری هایی که بعدا  در اطراف نموده اند کوره ای آجر پزی کشف شده که به احتمال زیاد آجر ساختمان بقعه در آنجا پخته شده است. میخ های ساختمان نیز صیقل ساخت و چکشی و چوبش تبری تراش می باشد در کتاب تاریخ گیلان نوشته آقای کشاورز آمده است که ساختمان بقعه مربوط به 700 سال پیش است.

 به استناد نوشته وی بدنه ضریح چوبی را که احتمالا دومین ضریح بقعه می باشد مرحوم ملا محمد حسین رشتی و مرحوم میر ظهیر و نجاری که در آن زمان از نظر صنعت درودگری بی نظیر بوده و از سراوان رشت به زیارت مشرف شده ساخته و بر روی آرامگاه امام زادگان می گذارند. بعد از گذشت سالها و همت اهالی منطقه و مسئولین وقت اوقاف استان گیلان در تابستان 1362 ضریحی فلزی ساخت آقای ایرج پنیرچی از رشت جایگزین ضریح چوبی می شود با برداشتن ضریح قدیمی حاضرین به دو شهید نورانی برخورد می نمایند .

  واقعه ای که همه را به حیرت وا داشت

 در تابستان سال 62 هنگام تعویض ضریح کهنه بقعه شاه شهیدان حاضرین با پیکر پاک دو سید جوان و نورانی و روحانی که بدن یکی کامل و دست نخورده و بدن دیگر نیز پوست بر بدن چسبیده و جدا نشده بر میخورند که آثار ضربت شمشیر بر فرق سر مشخص و اثر ضربه تیرِ کمان بر پهلو هویدا بوده.

 این واقعه نظر خبرنگاران و دست اندرکاران رسانه های گروهی و صاحبنظران و مسئولان را جلب نمود که مدیر کل اوقاف استان گیلان و مسئولان دیگر بمحل مذکور رفته و جریان را صورت جلسه نمودند.

 فلسفه مراسم علم واچینی در شاه شهیدان

 سالیان پیش مردم شهیدان، ییلاق و قشلاق می کردند و زمستانها را در دشت گیلان در روستاهایی مانند تازه آباد جانگاه، دوست لات، خرارود، زراوا، سلش، راهدار، پشته، دولدیم، کاورود، شهربیجار، موش بیجار، دیلم ده، رودسرا، گیل زا رو، لاپا سرا، زندگی می کردند یا در کلهت هایی گاوکل، تنگ رود، میان لنگه، کلدم سرا، مار سرا، و کلارده به سر می بردند. اگر در مدت اقامت این افراد در دشت گیلان یا کهلت کسی فوت میکرد با اینکه راه مال رو برفگیر و صعب العبور بود افرادی جمع می شدند حتی اگر با اسب و قاطر هم میشد جسد را به شاه شهیدان می رساندند و در صحن امام زادگان دفن می نمودند این سنت در حال حاضر هم وجود دارد و چون بیشتر ماه محرم مصادف می شد با فصولی که  اهالی در حال کوچ بودند بنا بر این در فصل تابستان که همه در شهیدان اقامت داشتند یک دهه در کنار امام زادگان شاه شهیدان و بر مزار درگذشتگان خود علم بندی نموده و به عزاداری می پرداختند و در روز دهم علم واچینی می کردند.

 شکل علم

 علم عبارت از چوبی به اندازه سه متر و قطر پانزده سانتیمتر که نوک چوب متصل به پنچه فلزی که منقوش به آیات قرانی است می باشد است.

 طرز بستن علم ”علم دودی“

 ریش سفید محل متولی بقعه و هیئت امنا با کمک اهالی و زواری که جمع هستند نمدی که از پشم گوسفند درست شده جلوی بقعه رو به قبله می اندازند و بالای آن متکایی می اندازند نوک چوب را روی متکا قرار می دهند و بعد متولی پارچه هایی را که زوار به عنوان نذری آورده اند به دست ریش سفید داده و یکی یکی تا اندازه ای که ممکن و معقول باشد به دور چوب می بندند. مداحی هم از جریان حرکت اهل بیت حضرت سید الشهدا به کربلا نوحه سرایی مینماید اهالی و زوار حاضر سینه زنی می کنند البته این موضوع با خبر دادن قبلی به اهالی می باشد.

 علم بندی حتما باید در روز چهار شنبه صورت گیرد تا جمعه هفته بعد مراسم علم واچینی انجام بگیرد.

 سپس علم را در سمت قبله داخل مسجد محل در دیوار جنوبی به روی دو چوب قرار می دهند و مدت ده شب اهالی در مسجد جمع شده وبه سخنرانی روحانی گوش میدهند و آنگاه به سینه زنی می پردازند.

 در این ده شب هیئت امنا مسجد شخصی را با عنوان علم پا (پاینده و مراقب علم) استخدام می کنند که بعد از اتمام مراسم سینه زنه در مسجد می خوابد معتقدند که تنهاگذاشتن علم کراهت دارد.

 هر شب از حضار با چای پذیرایی نموده و در مسجد برای فقرا از مردم پول جمع آوری می نمایند و به مداح روحانی علم پا قهوه چی و خادم مسجد می دهند.

 علم واچینی

 در روز دهم از مراسم علم بندی در شاه شهیدان علم واچینی انجام می گیرد که بسیار دیدنی و در بیشتر نقاط گیلان دارای آوازه ای می باشد

 تعزیه خوانی

 در روز علم واچینی تعزیه خوان های دوره گرد نیز چند مجلس تعزیه می خوانند که این افراد بیشتر از شهرستان قزوین می آیند و از مجالس تعزیه معروف تعزیه طفلان حضرت مسلم است چون ریشه فرهنگی در منطقه دارد و از طرفداران زیادی در منطقه برخوردار است.

 در این مراسم مراثی و نوحه های مخصوصی خوانده میشود. هم چنین مسیر حرکت سینه زنان نیز از پیش تعیین شده و با آداب مخصوصی همراه است.

نویسنده : ایرج هدایتی شهیدانی

/ 4 نظر / 28 بازدید
مجتبی

سلام مطالب شمادرمورد امام زاده های مطهرشاه شهیدان در این آدرس http://ourskyland.blogfa.com/post/46 منعکس شد با تشکر

شهاب شاقلانی

امسال این مراسم در چه تاریخی می باشد؟

مهسا

باسلام ممنون از اطلاعات خوبی که درباره تاریخ بقعه شاه شهیدان در اختیار علاقمندان قرار دادید.

ابراهیم امیری نظری برسری

شاه شهیدان از توابع بخش خورگام شهرستان رودبار میباشد و تا ابد در حوزه ی استحفاظی بره سر باقی خواهد ماند.شاه شهیدان در قلب همه ی بره سریها و خورگامیها جا دارد.